Dış borç olarak da bilinen fon açığı; ülkenin kendi para birimi dışında, herhangi bir dış ülkeden borç alması şeklinde ifade edilmiştir. Farklı sebeplerle yalnızca ülke değil, özel sektörde de borçlanma söz konusu olabilir. Bunun dışında her ülkenin borçlanma sınırları ve koşulları farklıdır.

Dış borç; kamu borçlanma aracı olarak sayılmaktadır. Türkiye’de kaynaklara destek olarak alınır. Bu unsurun yanı sıra döviz alanında ödeme gücü oluşturmak adına farklı ülkelerden geri ödemeli olarak ya da geri ödemesiz olarak da borçlanmalar söz konusudur. Türkiye, kendi kaynaklarına ek sağlamak için ve döviz desteği sağlamak için farklı ülkelere borçlanmaktadır.

Dış borç yalnızca Türkiye’ye özgü bir durum değildir. Genel itibari ile borçlar; alınan para birimi ile geri ödenir. Şayet ülke, dolar ile borçlandıysa, geri ödemeyi dolar ile yapmaktadır. Şayet borç alan ülke ekonomik anlamda güçlü ise aldığı borcu; kendi para cinsi ile ödeyebilir. Japonya, Amerika, Almanya gibi ülkeler kendi para birimleri ile borçlarını ödeyebilmektedir. Türkiye ise aldığı borçları döviz olarak geri ödemektedir.

Dış Borç Nedir?

Dış borç; ülkede fon açığı söz konusu ise; fon fazlası olan ekonomilerden yani ülkelerden kendi cinsinden olmayan paralar ile borçlanması anlamına gelir. Ekonomisi güçlü olan ülkeler genel olarak borca ihtiyacı olan ülkelere sık sık borç verir. Dış borç; ülkeler arasında sıklıkla gerçekleştirilen ödünç para sistemi olarak tanımlanabilir. Ülke zor durumdaysa, ekonomik kriz ya da doğal afetler neticesinde sorunlar söz konusu ise diğer ülkelerden borç alabilir. Her ülkenin borç aldığı bir dönem vardır. Bu oldukça normaldir. Ancak sık sık borç almak; ödemelerin zorlaşmasına sebep olarak kısır döngüye yol açabilir.Ülke borcunu kapatmak için gerek duyduğu parayı vergilere, zamlara yansıtarak toparlayabilir. Bu durumda da halk, zor duruma düşebilir. Ülkeler, diğer ülkelerden borç almak yerine IMF ya da Dünya Bankası gibi kuruluşlardan borç alabilir. Ancak bunun için ülke sicilinin tıpkı bankalarda olan şart gibi; temiz olması gerekmektedir. Nasıl ki bireysel olarak bankadan borç alacağımız zaman kredi notumuz değerlendiriliyorsa, ülkeler için de aynı durum söz konusu olmaktadır. Eğer ülke devamlı borç alıyor ancak ödemiyorsa; IMF ya da Dünya Bankası ilgili ülkeye borç vermemektedir. Eğer ülke IMF ya da Dünya Bankasından borç alamıyorsa ya da almak istemiyorsa yabancı ülkelerin bankalarından borç alabilir. Bu durumda da birçok kriteri yerine getirmesi gerekmektedir. Öncelikli olarak borç alınacak olan ülke ile ilişkilerin yakın olması gerekmektedir.

Türkiye’de Dış Borç Tarihi

1980-1990 Senelerinde Türkiye’nin Dış Borcu: Türkiye bu tarihler arasında ekonomik ve siyasal politikasını değiştirmiştir. Bu dönemde dışa açık politikaları yürürlüğe sokmuştur. Bu politikalardan bir tanesi de dış borçlanma yapılarak; yatırımların arttırılması olarak belirlenmiştir.

2001-2014 Senelerinde Türkiye’nin Dış Borcu: Türkiye’nin borcu bu dönemlerde 129 milyardan (dolar), 336 milyara kadar çıkmıştır. 2013 yılının ilk üç aylık döneminde brüt borç 372 milyar dolar ve net dış borcu ise 214 milyon dolar olmuştur. IMF’ye olan borçların kapatıldığı ile ilgili duyumlar ortaya çıksa da bu konuya dair net bir açıklama gelmemiştir.

Türkiye Cumhuriyeti, kurulduğu ilk yıllarda Osmanlı’dan kalan borçları kapatmaya çalışırken bile kendisi geliştirmeye bütçe ayırabilse de ilerleyen dönemlerde, alınan tüm önlemlere rağmen dış borçlanmaya engel olamamış ve borçlardan kurtulamamıştır. Türkiye’nin 31 Mart 2018 tarihi itibarıyla brüt dış borcu, 466,7 milyar dolar, net dış borcu 303,2 milyar dolardı.